Bilimga intiluvchilar uchun Ensiklopediya (Mening birinchi ensiklopediyam)

“Koinot” deganda mavjud makon va uni to'ldirib turgan jismlar tushuniladi. Koinotni tasavvur qilish va uni ko'z bilan ilg'ash qiyin. Koinot - bu nafaqat Quyosh sistemasi, balki uni o'z ichiga olgan galaktika (yulduzlar, chang va gaz dan iborat yagona tizim) va yana millionlab galaktikalardir. Ajdodlarimiz Koinotni soddaroq shaklda tasavvur qilishgan: ular borliqning markazi Yer; Quyosh, Oy va yulduzlar esa shunchaki “osilib” turibdi va uning atrofida osmon gumbazida “aylanib” yuribdi, deb o'ylashgan. Koinotning markazi Quyosh ekanligi haqidagi farazni XVI asr o'rtalarida polshalik astronom Nikolay Kopernik ilgari surgan. Keyinchalik teleskop ixtiro qilindi va insonlarning astronomiya to'g'risidagi bilimlari kengaya boshladi. Koinotning o'lchamini taxminan baholash uchun «yorug'lik yili» degan tushunchani eslab qolish kerak. Bu yorug'lik nuri bir yil ichida bosib o'tgan masofa bo'lib, u 9460 milliard kilometrga teng. Demak, Somon yo'lining ko'lami taxminan yuz ming yorug'lik yiliga tengdir. Bizga eng yaqin galaktikalar ikki million, olisdagilari esa - trillion (olimlarga ma'lum bo'lgan galaktikalar) yorug'lik yili masofasida joylashgan.