Kod Buzar. Jennifer Daudna, gen tahrirlash va insoniyat kelajagi

“Asaxiy Books” loyihamizdan yangi qadam, Uolter Ayzeksonning “Kod buzar” kitobi o'zbek tilida. Time, The Washington Post, Smithsonian Magazine, Amazon, BookPage, Science News, Bloomberg tomonidan eng yaxshi kitoblardan biri sifatida tan olingan ilmiy-ommabop kitobni kutib oling. Sizni 736 betlik ilm-fan dunyosiga qiziqarli va hayajonli sayohat kutmoqda. • Genetika qanchalik katta yutuqlarga erishdi? • Gen tahrirlash hayotimizda nimalarni o'zgartiradi? • Nobel mukofoti qanday qo'lga kiritiladi? • Buyuk olim tarbiyalash qanchalik oson? • AQSHda ilmiy muhit qanaqa, olimlar va laboratoriyalar o'rtasida raqobatchi? 1953-yil DNK strukturasi kashf etilgach, yer yuzidagi barcha jonzotlarning hayot kodi ma'lum bo'ldi. Bu misli ko'rilmagan kashfiyot edi. Galdagi qadam ana shu kodni o'zimiz yoza olishimiz, uni buzib, qayta tahrirlashni o'rganish edi. Hayot kodini qayta yoza olsak, biz nafaqat turli tug'ma genetik kasalliklardan va saratondan xalos bo'lishimiz, balki tanamizni istalgan shaklda – rangimiz, mushaklarimiz hajmi, kasallikka qarshi immunitetimizni o'zimiz istagan tomonga o'zgartirishimiz mumkin bo'lardi. Uolter Ayzekson genetik kodni buzishga katta hissa qo'shgan olim, Nobel mukofoti laureati Jennifer Daudnaning faoliyati, tadqiqotlari haqida hikoya qilar ekan, shu bahonada gen muhandisligi vujudga kelishi jarayonidagi murakkabliklar, axloqiy masalalar, olimlar o'rtasidagi raqobatlar, ilmiy kashfiyot va ixtirolar qanday qilinishini o'quvchiga qiziqarli shaklda so'zlab beradi. Leonardo da Vinchi va Stiv Jobsning muallifi Nobel mukofoti sovrindori Jennifer Daudna va uning hamkasblari kasalliklarni davolash, viruslardan himoya qilish va sog'lomroq chaqaloqlarga ega bo'lish imkonini beradigan inqilobni qanday boshlagani haqidagi jozibali hikoyasi bilan qaytdi. Jennifer Daudna oltinchi sinfda o'qib yurgan vaqti bir kuni uyga kelib, otasi uning to'shagida “Qo'shaloq spiral” nomli kitobni qoldirib ketganini ko'rdi. U buni o'zi yaxshi ko'rgan detektiv ertaklaridan biri deb o'ylab, chetga surib qo'ydi. Shanba kuni yomg'irli havoda kitobni o'qiganida, u qaysidir ma'noda haq ekanligini angladi. Sahifalarni tez varaqlar ekan, u hayot kodini kashf qilish uchun raqobat ortidagi shiddatli dramaga qoyil qoldi. O'rta maktab maslahatchisi unga qizlar olim bo'lmasliklarini aytgan bo'lsa ham, u shunday qilishga qaror qildi. Tabiat qanday ishlashini tushunish va kashfiyotlarni ixtiroga aylantirish ishtiyoqidan kelib chiqqan holda, u kitob muallifi Jeyms Uotson DNK tuzilishini kodli ravishda kashf etganidan beri eng muhim biologik yutuq ekanligini aytganiga quloq tutadi. U va uning hamkorlari tabiatga bo'lgan qiziqishni inson zotini o'zgartiradigan ixtiroga aylantirdi: DNKni tahrirlay oladigan, ishlatish uchun qulay vosita. CRISPR nomi bilan tanilgan bu ixtiro tibbiy mo'jizalar va axloqiy savollarning ajib yangi dunyosini ochdi. CRISPRning rivojlanishi va koronavirusga qarshi vaksinalarni yaratish poygasi bizning keyingi buyuk innovatsion inqilobga o'tishimizni tezlashtiradi. O'tgan yarim asr mikrochip, kompyuter va internetga asoslangan raqamli asr bo'ldi. Endi biz hayot ilmi inqilobiga kiryapmiz. Endi raqamli kodlashni o'rganayotgan bolalarga genetik kodni o'rganuvchilar ham qo'shiladi. Bizni viruslarga kamroq sezgir qilish uchun yangi evolyutsion xakerlik kuchlarimizdan foydalanishimiz kerakmi? Bu qanday ajoyib ne'mat bo'lardi! Va depressiyaning oldini olish haqida nima deyish mumkin? Hmmm... Ota-onalarga, agar imkoni bo'lsa, farzandlarining bo'yi, mushaklari yoki IQ ni oshirishga ruxsat berishimiz kerakmi? CRISPRni kashf etishga yordam berganidan so'ng, Daudna ushbu axloqiy muammolar bilan kurashda yetakchi bo'ldi va uning hamkori Emmanuel Sharpentier bilan 2020-yilda Nobel mukofotini qo'lga kiritdi. Uning hikoyasi hayotning kelib chiqishidan tortib turimizning kelajagigacha bo'lgan tabiatning eng chuqur mo'jizalarini o'z ichiga oladi. Kitob haqida OAV va mashhurlar fikri: “Kod Buzar mukammal yozuvchi, mukammal mavzu va mukammal vaqtni birlashtirganini anglatadi. Natija deyarli shubhasiz yilning eng muhim kitobidir.“ — Minneapolis Star Tribune “Ayzekson hamma narsani odatdagidek tiniq nasr bilan bayon qiladi; Bu jadal va jozibali va hatto kulgili. Siz ilm-fanning o'zini ham, ilm-fan qanday amalga oshirilishini, jumladan, ko'plab fitnalarni ham chuqurroq anglab yetasiz.“ — The Washington Post “CRISPR tarixini yetkazuvchi va kattaroq mavzular: kashfiyot tabiati, biotexnologiyaning rivojlanishi va ko'plab olimlarni harakatga keltiradigan raqobat va hamkorlik o'rtasidagi nozik muvozanatni o'rganuvchi mohir asar .“ — Nyu-York kitoblar sharhi. “Zamonamizning eng ilg'or biologik texnologiyalaridan birini va uning tug'ilishiga yordam bergan ijodkorlarni o'rganadigan g'ayrioddiy kitob. Bu ajoyib asar davrimiz uchun mutlaqo zarur bo'lgan kitobdir.“ — Siddxarta Mukerji “Endi biz har qachongidan ham ko'proq tabiatning go'zalligini va ilmiy tadqiqotlarning ahamiyatini qadrlashimiz kerak; Ushbu kitob va Jennifer Daudnaning karyerasi hayot qanday ishlashini tushunish qanchalik hayajonli ekanligini ko'rsatadi. — Sue Desmond-Hellmann “Biz kirgan ajib ... yangi dunyo uchun ajralmas qo'llanma.“ — Pittsburgh Post-Gazette “Ilm-fandagi navbatdagi katta mavzu haqida muhim kitob va Ayzeksonning yana bir eng yaxshi tarjimai holi.“ — Kirkus sharhlari Muallif haqida: Uolter Ayzekson 1952-yil 20-mayda Nyu-Orleanda tug'ilgan amerikalik jurnalist, yozuvchi va biograf; Stiv Jobs, Genri Kissinjer, Benjamin Franklin, Albert Eynshteyn va Leonardo da Vinchining mashhur tarjimai hollari muallifi. U Tulanda tarix professori, Aspen instituti bosh direktori, CNN raisi va Time jurnali muharriri bo'lgan. 2009-yilda “Amerika Ovozi” va “Ozodlik” radiostansiyalarini nazorat qiluvchi Teleradiokompaniya boshqaruvchilari kengashi direktori etib tayinlangan. Ushbu kitob Xalq banki bilan hamkorlikda chop etildi. Ko'proq ko'rish

736 bet. Kuniga 20 daqiqa oʻqisangiz, taxminan 37 kunda tugatasiz.