Hind sayyohi bayonoti

“Hind sayyohi...”ni mutolaa qilar ekanmiz, Fitratning yurt taqdiri uchun qanchalik qayg'urishi, iztirobga tushishini ravshan ko'rib boramiz. Buxoro amirligi o'sha paytda hozirgi Qarshi, G'uzor, Shahrisabz, hatto Hisor tog'larigacha bo'lgan hududda hukmronlik qilar edi. Ana shunday keng sarhadlarda ma'rifat va sog'liqni saqlash, ilm-fanning taraqqiyotdan ortda qolishi sababini mullalar, mufti va amirlarning keng ma'nodagi ilm-fandan uzoqligi, mansab-u boylikka o'chligi, poraxo'rligi tufayli deb bilgan Fitrat, katta mahorat bilan bu illatlarni fosh etadi, shu yo'l bilan ma'rifat chirog'ini yoqib, qorong'ulik va dahshatdan qutulish yo'llarini qidiradi. Fitrat “Hind sayyohining qissasi”da ma'rifat haqidagi fikrlari, mulohazalarini ilgari surar ekan, Buxoro xonligida sodir bo'layotgan adolatsizliklarni chuqur tahlil etish, dalillarni qiyoslash, umumlashtirish yo'lidan boradi. Uning katta samimiyat va dard bilan aytgan fikrlari, hukm-xulosalari o'quvchiga kuchli ta'sir etadi.